Αναπηρική Σύνταξη: Πώς το ποσοστό ΚΕΠΑ καθορίζει το ποσό;

Το ποσοστό δεν καθορίζει μόνο το αν θεμελιώνεται δικαίωμα, αλλά και το ύψος της εθνικής σύνταξης. Παρακάτω αναλύονται οι προϋποθέσεις, τα ποσά για το 2026, η διαδικασία στην Εθνική Πύλη Αναπηρίας και τι ισχύει πλέον για όσους θέλουν να συνεχίσουν να εργάζονται.

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 άλλαξαν σημαντικά δεδομένα: δεν απαιτείται πλέον διακοπή της εργασίας για την πρώτη χορήγηση, ενώ το ποσό δεν μειώνεται για όσους αναλαμβάνουν εργασία. Πολλοί ασφαλισμένοι αγνοούν τις αλλαγές αυτές και καθυστερούν την αίτηση χωρίς λόγο.

Προϋποθέσεις για σύνταξη αναπηρίας

Για να θεμελιωθεί δικαίωμα από κοινή νόσο απαιτούνται σωρευτικά δύο στοιχεία.

Το πρώτο είναι το ποσοστό αναπηρίας. Πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 50% και να πιστοποιείται αποκλειστικά από το Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας. Καμία άλλη ιατρική γνωμάτευση δεν υποκαθιστά την κρίση των Υγειονομικών Επιτροπών.

Το δεύτερο είναι ο χρόνος ασφάλισης. Απαιτούνται είτε δεκαπέντε έτη, δηλαδή 4.500 ημέρες ασφάλισης οποτεδήποτε, είτε πέντε έτη ασφάλισης, από τα οποία δύο έτη να έχουν πραγματοποιηθεί μέσα στην τελευταία πενταετία πριν από την ημερομηνία ή το έτος που πιστοποιείται η έναρξη της αναπηρίας από την επιτροπή ΚΕΠΑ.

Επειδή η δεύτερη εναλλακτική συνδέεται με την πιστοποιημένη ημερομηνία έναρξης της αναπηρίας και όχι με την ημερομηνία της αίτησης, ο έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού πριν την υποβολή είναι καθοριστικός. Μια διαφορά λίγων μηνών στην έναρξη μπορεί να ανατρέψει τη θεμελίωση.

Ποσοστά αναπηρίας και ποσά για το 2026

Το ποσοστό αναπηρίας επηρεάζει το ποσό μόνο της εθνικής σύνταξης. Η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται κανονικά, με βάση τον χρόνο ασφάλισης και τις αποδοχές, χωρίς μείωση λόγω ποσοστού.

Με την εθνική σύνταξη στα 446,87 ευρώ μικτά από την 1η Ιανουαρίου 2026, τα ποσά διαμορφώνονται ως εξής:

·         Ποσοστό 80% και άνω: πλήρης εθνική σύνταξη, 446,87 ευρώ μικτά.

·         Ποσοστό 67% έως 79,99%: μείωση 25%, δηλαδή 335,15 ευρώ μικτά.

·         Ποσοστό 50% έως 66,99%: μείωση 50%, δηλαδή 223,43 ευρώ μικτά.

Η μείωση ισχύει για όσο διάστημα διαρκεί η πιστοποιημένη αναπηρία. Σε περίπτωση αναπροσαρμογής του ποσοστού από νέα γνωμάτευση, αναπροσαρμόζεται αναλόγως και το ποσό της εθνικής σύνταξης.

Τα ποσά αυτά αναπροσαρμόζονται κάθε Ιανουάριο, παράλληλα με την αύξηση της εθνικής σύνταξης.

Η διαδικασία στα ΚΕΠΑ

Η πιστοποίηση ξεκινά με ηλεκτρονική αίτηση στην Εθνική Πύλη Αναπηρίας. Δεν απαιτείται παραπεμπτικό από τον e-ΕΦΚΑ.

Η αίτηση πιστοποίησης προηγείται της αίτησης για τη χορήγηση της σύνταξης, ωστόσο δεν χρειάζεται να περιμένετε την έκδοση της γνωμάτευσης. Η αίτηση συνταξιοδότησης στον e-ΕΦΚΑ μπορεί να υποβληθεί ακόμη και την ίδια ημέρα.

Ο ιατρικός φάκελος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα. Η πληρότητα και η οργάνωση των ιατρικών εγγράφων, ιδίως όσων τεκμηριώνουν τη χρονική έναρξη της πάθησης, επηρεάζουν τόσο το ποσοστό όσο και την ημερομηνία έναρξης που θα πιστοποιηθεί.

Εργασία και αναπηρική σύνταξη

Το πλαίσιο άλλαξε ουσιωδώς από την 1η Ιανουαρίου 2024.

Δεν απαιτείται πλέον διακοπή της υπακτέας στην ασφάλιση εργασίας για την πρώτη χορήγηση σύνταξης αναπηρίας από κοινή νόσο. Παράλληλα, το ποσό της σύνταξης όσων αναλαμβάνουν εργασία υπακτέα στην ασφάλιση του e-ΕΦΚΑ από την ημερομηνία αυτή δεν μειώνεται.

Από την ίδια ημερομηνία έπαψε και ο έλεγχος των ασφαλιστικών οργάνων ως προς τη διατήρηση της ασφαλιστικής αναπηρίας για όσους απασχολούνται. Οι συντάξεις καταβάλλονται κανονικά.

Διαφορετικά ισχύουν για όσους υπηρετούν με σχέση δημοσίου δικαίου. Εκεί, όταν η πιστοποίηση της αναπηρίας δεν είναι περιορισμένου χρονικού διαστήματος, ενδέχεται να απαιτείται προηγουμένως η λύση της υπαλληλικής σχέσης.

Γνωματεύσεις εφ' όρου ζωής και επανεξετάσεις

Οι γνωματεύσεις των Υγειονομικών Επιτροπών ΚΕΠΑ που ισχύουν επ' αόριστον δεν απαιτούν επανεξέταση για παροχές ή συντάξεις. Νέα παραπομπή γίνεται μόνο μετά τη λήξη τους.

Όταν εκδίδεται μεταγενέστερη γνωμάτευση, η εφαρμογή της εξαρτάται από το αν είναι δυσμενέστερη ή ευνοϊκότερη για τον ασφαλισμένο. Οι γνωματεύσεις που ορίζουν αναπηρία δια βίου παραμένουν αμετάβλητες. Περισσότερα στο άρθρο για τις εφ' όρου ζωής γνωματεύσεις ΚΕΠΑ.

Υπάρχει επίσης πρόβλεψη για τις καθυστερήσεις. Όταν το ποσοστό με το οποίο χορηγήθηκε η σύνταξη ήταν τουλάχιστον 67% και εκκρεμεί εξέταση από τις Υγειονομικές Επιτροπές χωρίς υπαιτιότητα του ασφαλισμένου, το ποσό εξακολουθεί να καταβάλλεται για έξι ακόμη μήνες.

Πότε ξεκινά η καταβολή

Η εκκίνηση του δικαιώματος διέπεται από το άρθρο 11Α του Ν. 4387/2016, όπως προστέθηκε με το άρθρο 26 του Ν. 4997/2022 και διευκρινίστηκε με την εγκύκλιο 3/2023.

Η ημερομηνία έναρξης δεν ταυτίζεται πάντα με την ημερομηνία της αίτησης. Συνδέεται με την πιστοποιημένη από τα ΚΕΠΑ έναρξη της αναπηρίας, γεγονός που σε ορισμένες περιπτώσεις γεννά αναδρομικά ποσά. Αναλυτικά στο άρθρο για την εκκίνηση δικαιώματος σε αναπηρική σύνταξη.

Αν διαφωνείτε με το ποσοστό ή απορριφθεί η αίτηση

Η κρίση της πρωτοβάθμιας επιτροπής δεν είναι τελεσίδικη. Προβλέπεται δυνατότητα προσφυγής ενώπιον δευτεροβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής, εντός συγκεκριμένης προθεσμίας από την κοινοποίηση της γνωμάτευσης.

Στην πράξη, οι διαφωνίες αφορούν συνήθως δύο σημεία: το ίδιο το ποσοστό και την ημερομηνία έναρξης της αναπηρίας. Το δεύτερο υποτιμάται συχνά, παρότι επηρεάζει τόσο τη θεμελίωση όσο και τα αναδρομικά.

Όταν η απόρριψη προέρχεται από τον e-ΕΦΚΑ και όχι από την υγειονομική κρίση, τα περιθώρια είναι διαφορετικά και εξετάζονται με βάση την αιτιολογία της απόφασης. Επειδή οι προθεσμίες είναι σύντομες και ανατρεπτικές, η καθυστέρηση περιορίζει τις επιλογές.

Συναφή ζητήματα

Η δικαστική συμπαράσταση δεν αποτελεί προϋπόθεση για την επεξεργασία αιτήσεων σύνταξης λόγω αναπηρίας ή σχετικών επιδομάτων από τον e-ΕΦΚΑ, ακόμη και σε περιπτώσεις άνοιας ή νόσου Alzheimer. Το ζήτημα αναλύεται στο άρθρο για τη δικαστική συμπαράσταση και την αναπηρική σύνταξη.

Ξεχωριστό πλαίσιο ισχύει για τη συνταξιοδότηση γονέων, συζύγων ή αδελφών ατόμων με αναπηρία, όπου οι προϋποθέσεις αφορούν τον ασφαλισμένο και όχι τον ίδιο τον ανάπηρο.